BîDLîSNAME: Nazîf Telek ê heyranê Bedlîsê ji nav me bar kir

Monday, October 22, 2007

Nazîf Telek ê heyranê Bedlîsê ji nav me bar kir

Nazîf Telek (1957-30.09.2007 Düsseldorf) nivîskarek kurd, ji Bedlîsê bû.
Telek sala 1957 li Bedlîsê hatibû dinyayê. Li Tirkîyê di mektaba teknîkê da xwend, di sala 1980 ji ber kar û xebatên sîyasî, wekî gelek kesan derket der welat û li Almanya bû penaber. Telek li vir zimanê Almanî hîn bû berhemên xwe bi du zimanan, Almanî û Kurdî, piranî bi zimanê Almanî nivîsand. Endamê Yekîtiya Nivîskarên Alman û her usa jî endamê PENê bû.
Nazîf Telek 30.09.2007 de li Duseldorf ê ji ber nexweşiya pençeşêre çû ser heqiya xwe.

Berhem wî:
Rojda und die Binnen/Rojda û mêşên hungiv(almanî, kurdî
Newroz fur uns alle/Newroz(almani, tirki)
Dreî Covboys în kurdîstan
Von Kurdîstan nach Deutschland/Li Kurdîstanê sê kovboy
Dîe Starke der Lowîn/Hêza şêr (almanî,kurdî)
Sehnsucht nach Freiheit/Hesreta azadîyê (almanî, kurdî)
Martin & Misto. Die Geschichte einer Freundschaft/Martîn û Misto.Çîroka hevaltîyekê(almanî,kurdî)
Ihr lîeben în Bîtlîs/Jiyana wan li Bedlîsê(almanî kurdî)

No comments:

Subscribe to: Post Comments (Atom)

Bedlis ne Bedlis'tir bilir misim?

Bedlis ne Bedlis'tir bilir misim? utandırmıştır O
Hızır suyunu ve İsa nefesini kendi su ve havasının yanında.
Öyle temiz ve pak bir yerdir ki O
Bağ-ı İrem ondan utanarak yok olmuş yeryüzünden
Öyle bir diyardır ki o, güzel havasından ötürü ceylan,
Haten Çölü'nden bir anda kurtulup oraya gelmek
Ve miskini bu dağda ortaya koymak istedi.
Fakat seher yeli dedi ki ona: ne hatalı bir hayal bu!
Çin miski o dağın toprağında yoğrulmuştur baştan başa
Ve onun yanında seninki toprak değerinde kalır
Öyle bir temiz ve güzel toprağı var ki onun
Seher yeli cennet bahçelerinden esip gelmişti
Onun temiz toprağından biraz alıp cennete götürmek
Ve onunla, siyah saçları örgülü hurilere övünmek için
Fakat orada ne kadar başıboş dolaştıysa da
Temizliğin ta kendisi olan toprağından bir şey elde edemedi.

O, Bîdlîs kî

… Çünkü burası, gelişen zümrüt rengindeki otlarla çevriliydi; kenarları ve ortası ise parıldayan çeşitli reyhan ve çiçeklerle bezenmişti. Dağları, tıpkı Hızır Efendimiz –selam üzerine olsun- gibi yeşil elbiseler giymiş; yüksek ağaçları ise, renk renk gül ve çiçeklerden çeşitli nazik elbiseler ve boylu hil’atlerle süslenmişti. Şiir:

Ilımlılığını ruhtan almıştır havası
Nemini de ab-î hayat kaynağından
Toprakları bulut sularıyla yıkanmış
Üzerinde renk renk güller bitmişti
Zemini gül perdesinin altında gizlenmiş
ve serpilmiş laleler, güller, koncalar her yere
Gülleri, gülrengi yüzlü güzeller gibi latif ve nazik
Bülbüllerinin sesi de aşk esinleyen müzik sesi gibi
Boylu otları bele kadar yükselmiş
Ağaçları ise yeşillikler üzerindeki yeşil çadırlardır sanki
Bu ağaçların dallarına konan kuş rahat eder
ve rahattan sevinerek uçar tekrar, kanat çırparak

“Sözün özü”, bu diyarın iklimi İskender’î hayran bıraktı ve gözüne güzel göründü. Bu nedenle, dinlenmek ve hastalık giderici, hastaların şifa bulduğu bir esinti olan havasından yararlanmak için, birkaç gün geçirmek üzere, o Firdevs gibi yerde, adı geçen kaynak üzerinde konakladı. Eğlence ve saz meclisi kuruldu; şarap kaseleri sakilik yapan parlak ve aydın yüzlü güzellerin gümüşi elleri üzerinde dönüp dolaştı. Şarkıcıların ve musikinin hazin sesleri göklere çıktı. Bütün insanları sevinç ve mutluluk kapladı ve ferahlık, Büyük İskender’in yanında bulunan önde gelen ve sıradan kimselerden de artarak her tarafa ve her yöne yayıldı.

Şair demiştir ki,

Doğruluktan ve içten gelen her bakış
Doğrusu bir kimya iksiridir
Temiz insanların hamiyet bahçesinde
Dikenlerden bile taptaze güller açabilir.

Ve işte bu nedenle;

Yılan gibi kement iplerini sarktılar
Feleğin aslanını ele geçirmek için
Ve ele geçirdi böylece Kürtler tüm siperleri, bilekleriyle
Ve açtılar her taraftan savaş kapılarını
Bir yandan bayrak yapıp boylarını yükseltiyorlardı
Bir yandan da omuzlarından, kollarından merdiven yapıyorlardı
Çünkü, kollarımızı birbirine bağlayıp merdiven yaparak;
Adaletle hareket etmediğin sürece
Devlet ve ikbale sahip olamazsın hiç;
Yollarını güvenlik altına al saldırganlardan yana
Ülkenin yükselmesini istiyorsan şayet.
* * *

Eller nerdeyse bileklerden kopacaktı
Ve kirpi sırtına dönecekti zırhlar, saplanan oklarla
Kana bulandı bütün bu oklar
Ve kırmızıya döndü hepsi yiğitlerin kanından
Kürt kahramalarının oklarının uçuşması
Artırdı havanın soğukluğunu, tıpkı kar fırtınası gibi
Mızrak uçlarının zırhlara saplanması
Yılanların dediklerine girmesini andırırdı.

Hay nik na hay nik na
Niki niki nanna nik nanna

Qolo ketiye kîlerê
Hay nik na hay nik na
Niki niki nanna nik nanna
Xwariye rûnê dîlberê
Hay nik na hay nik na
Niki niki nanna nik nanna

Qolo nîn e, bela ye
Hay nik na hay nik na
Niki niki nanna nik nanna
Xwariye rûnê dilberê
Hay nik na hay nik na
Niki niki nanna nik nanna

Hevraz çûme Bedlis e
Berjêr çûme Bedlis e
Çi milletek temîz e
Kûsi kirine helîse
Hay nik na hay nik na
Niki niki nanna nik nanna

Hevraz çûme Leter e
Berjêr çûme Leter e
Çi milletek bêter e
Kûsi kirine defter e

Hay nik nana nim nanna
Kûştim helandim nanna

Bu kilam, bir radyoyu 180 gün kapatmıştır

Şerefxanê Bedlîsî

Şerefxanê Bedlîsî

1543’de Bitlis’te dünyaya gelen ve 1613’te ölen Kürt hükümdarı Şerefxanê Bedlisî, Kürt tarih yazıcılığının en önemli eseri kabul edilen ve Kürdoloji’de önemli bir kaynak olarak yer tutan Şerefnâme adlı eserini 1597 yılında tamamladı. Şerefxan bu eserde, bir sosyolog gibi Kürtlerin yapıları ve karakterleri üzerinde durmakta, onların tarihleri hakkında bilgiler vermektedir. Yalın bir dil ile yazılan Şerefnâme’de, yazar, Kürtleri, beyleri, aşiret ve Kürtler’le ilgili olayları anlatırken tamamen abartısız ve nesnel bir biçimde davranır. Dehak’a karşı ayaklanan Kawa’nın efsanesiyle başlayan kitapta, Kürt topluluklarının aşırı cesaret sahibi, alabildiğine mert ve cömert olmalarıyla tanındığı, yaradılışlarından kaynaklı son derece mağrur oldukları, onurlarının yüksek ve riyakarlığı sevmedikleri yazılıdır.

Bitlis Methiyesi

Reşk âvere-i canandır,
Ezhar-ı Şehr-i Bitlis.
Firdevs-i aşıkandır,
Aktar-ı Şehr-i Bitlis.

Huban-ı bi nihayet,
Mahcup olur be gayet,
Her birisi bir afet,
Dildar-ı Şehr-i Bitlis.

Hep mâbed-u cevâhim,
Medrese vu sevâhim,
Oldu cihane lâhim,
Envar-u Şehr-i Bitlis.

Her bağı dilkûşadır,
Dert ehline devadır,
Cennet desem sezadır,
Gülzar-ı Şehr-i Bitlis.

Girbal-i zerc-ü Kevser,
Ser çeşme-i İskender,
Sularla zib-u ziver,
Envar-ı Şehr-i Bitlis.

Irmakları behirgah,
Şevk ile söyler Allah,
Bağdad’da buldular rah,
Enhâr-ı Şehr-i Bitlis.

Her rûz-i iyd-u Bayram,
Akşam-u Şam-u en’am,
Uşşaka bahşeder kam,
Ezhar-ı Şehr-i Bitlis.

Seyreyle Didebana,
Ser çekmiş âsumana,
Taaneyler İsfehana,
Kühsar-ı Şehr-i Bitlis.

Bilcümle hanegâhı,
Meyhane-i ilhamı,
Mestaneler penahı,
Asar-ı Şehr-i Bitlis.

Müştak-ı verir her bar,
vasfetse ehl-i eş’ar,
Binde bir olmaz izhar,
Esrar-ı Şehr-i Bitlis.

Müştak Baba

Bitlis Kalesi Için

Bitlis Kalesi’nde dört yıldan beridir, arkeolojik kazılar yapılıyor. Yapılan kazılar kamuoyuna kapalı ve gizli bir şekilde sürdürülmektedir. Bizler Bitlis Kalesi’nde yürütülen çalışmaların gizli tutulmasının, arkeolojik kazıların bilimsel olarak yapıldığına gölge düşürmekte olduğu kuşkusu ve endişesi içindeyiz. Bu durum, aynı şekilde, arkeolojik kazıları yürüten Pamukkale Üniversitesi arkeolojik ekibi tarafından, başlangıçta deklere edilen; kazıların Bitlis tarihini aydınlatacağı ve Kale’nin onyıl sürecek kazılar sonunda restore edilerek eski, orjinal halini alacağı yönünde dile getirilen amaçlarına da güvenimizi sarsmıştır.Bitlis Kalesi, bütün Bitlislilerin övünç ve gurur kaynağıdır. Bitlislilerin kimliğinin önemli dayanağıdır. Bir tarih ve uygarlık aibdesidir. Bu Kale’de Bitlisliler, asırlar boyu kendilerini dış saldırı ve istilarlara karşı korumuşlardır. Bu Kale’de, Rojkan Beyliği’nin vermiş olduğu savaşlar dillere destandır. Kale aynı zamanda, Bitlis Beyliği’nin sarayı, hazınesi, merkezi konumunda olmuştur.Bitlis Beyliği, bilindiği gibi, 10. yüzyılda, 24 Bitlis aşiretinin Bir günde birleşmesinden dolayı, Rojeki ya da Rojkan ismini almış ve varlığı büyük bir ihtişam ve medenıyetle, 19. yüzyılın ortalarına, Osmanlı imparatorluğu tarafından ortadan kaldırılmasına kadar sürmüştür. Bugün, Bitlis’teki bir çok medrese, camii, teke, han, kervanseray, köprü vs. gibi Kale içindeki bir çok hamam, cami, mederese, Saray, ev ve işyerleri, kütüphane vs.ler, Bitlis Beyliği’nin inşa etmiş olduğu, restore etmiş olduğu eserlerdir.Bitlis halkı; Devletin, Kale’de altın bulmuş olmasından ötürü, kaleyi kapatmış olduğu görüşündedir. Bu konuda, bugüne kadar Bitlis Belediyesi, Bitlis Valiliği, yada kültür kurumları da herhangi bir açıklamada bulunmuyorlar. Bitlis Kalesi’nden çıkan hazine ve tarihi eserlerin talan edildikleri düşüncesi gittikçe inandırıcılık kazanmaya başlıyor.Doğrusu, Bitlisli, Kale’den ne gibi eserlerin çıktığını, bu eserlerin neler olduğunu, bunların nerelere götürüldüğünü merak etmekte ve sormaktadır. Bitlis Kalesinde yapılan kazılar Bitlislileri yakından ilgilendiriyor. Orada bir tarihin, bir kimliğin ve kültürün yok edilmek istendiği inancındayız.Bu nedenle, başta bütün Bitlisliler olmak üzere, tüm vatandaşlarımıza, parti, sivil örgüt, ve kültür kurumlarımıza Bitlis Kalesine sahip çıkalım çağrısında bulunuyoruz.Tarih ve kimliğin sahteleştirilmesine sessiz kalmayın.Bitlis Kalesi kazılarının kamuoyuna açık bir şekilde yürütülmesi gerekir. Kaleden bugüne kadar neler çıktı, bunlar nerelere götürüldü?Bitlis Kalesi’nin orjinal halini koruma insiyatifi olarak; eserlerin Bitlis’te, sadece devletin resmi bilim adamlarına değil, herkese açık bir halde incelenebilmesi için sergilenmesini istiyoruz; bugünkü durumda Şerefiye Medresesi böylesi bir müze işlevini görebilir. Bundan sonraki devam ettirilecek kazılarda, Bitlislilerden oluşacak bağımsız bir sivil oluşum heyetinin kazı ve daha sonraki restorasyon çalışmalarında yer alması ve söz sahibi olması gerekir.Bitlis Kalesi’nin kaderi, kendilerine güveni yitirmiş olduklarımızın insafına bırakılmayacak kadar, biz Bitlisliler için değerli ve önemlidir. Biz bu Kale’de kendi kimliğimizin kalıntı ve köklerini görüyoruz. Bütün dürüst ve vicdan sahibi aydın, vatandaş, sanatçı ve bilim adamlarını Bitlis Kalesi kazıları ve restorasyon çalışmalarının özgünlüğüne uygun bir şekilde yürütülmesi için herkesi göreve davet ediyoruz.Bitlis Kalesi hakkındaki kamuoyu, onun sahiliğini korumak için bir garantidir.

Bidlisname

Bitlisin unutturulmaya, kaybettirilmeye, genç kuşaklara yabancılaştırılma ve ötekileştilmeye yüz tutturulmuş, şanlı bir medeniyet ve kültürü vardır. Ne yazık ki, bu kültür ve medeniyete sürekli olarak, değişik siyasi ve başka nedenlerle gölge düşürülmüş ve Bitlislinin kendi özüne ters düşebilmesine neden olmuştur. Bidlisname’de Bitlis ve Bitlisliliğin öz kaynaklarına inmeye çalışacak, onun tarihsel, kültürel, medeniyet ve dünü ve bugünü arasında bir köprü oluşturmaya, bitlisin sosyal ve kültürel değişim ve dönüşümlerini ışık tutumaya çalışacağız. Bidlisname, Bitlis ve Bitlislilere, kendi kimliğinin kültürel, tarihi, sosyolojik kökenlerine eğilim ve ilgi duyan herkesi bu hareketin bir parçası sayar. Herkesin kendi şehiri ile kurmuş olduğu bağıntısı, anne bağıntısının, köken bağıntısının, doğal bağıntısının bir biçimi ve insanın varoluşunu anlamlandıran bir bağlantıdır. Bu bağlantı ve kimliğinin kendi öz kaynaklarından beslenmeyen bir hayat çizgisi pek anlamlı bir yaşam çizgisi olarak sayılamaz. Modern anlamda kendimizi yeniden tanımlama ve arayış ihtiyacımız, çoğu zaman tam bir yozlaşma ve köksüzleşmeye dönüşmekte, kendi geçmişi ve kökenininden iğrenişe ve aşağılık kompleksine dönüşmektedir. Bitlislinin kimliğinin kültürel ve tarihi katmanlarında yatan değerler, onun kendinden çekinmesi ve kaçmasına değil, gurur ve övünç duymasına nedendir. Ama herşeyden önemlisi onu iyi anlaması zorunludur. Günümüzü yada hergünlük hayatımızı anlamak için onu oluşturan sosyolojik ve tarihsel yapıları kavramamız, görmemiz, düşünmemiz gerekir. Sadece geçmişte yaşamak, Bitlisin meşhur mezarlıklarına gömülmek niyetinde değiliz, elbet, ama kendi mezar ve geçmişini bilmeden, onlara saygılı olmadan, onunla barışık ve tanışık olmadan, insanın kendisini tanımlayabileceği kuşkusu içerisindeyiz.